เครื่องปั้นดินเผาภาคอีสาน

สุรศักดิ์ ไวทยวงศ์สกุล

 

    เครื่องปั้นดินเผา เป็นผลิตภัณฑ์ชนิดหนึ่ง ที่อยู่คู่กับวิถีชีวิตของมนุษย์ มาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน นับตั้งแต่ ยุคก่อนประวัติศาสตร์ มนุษย์ก็เริ่มรู้จักนำดินมาปั้นเป็นรูปร่างต่างๆ แล้วนำไปเผาไฟ ให้เป็นผลิตภัณฑ์ ที่แข็งแกร่งคงรูป เหมาะกับการนำไปใช้ประโยชน์ต่างๆ มากมาย เช่น หม้อน้ำ แจกัน ถ้วยชาม อิฐ เป็นต้น และเมื่อชุมชนใด มีการผลิตอย่างต่อเนื่อง เป็นเวลายาวนาน ก็จะมีการพัฒนา ผลิตภัณฑ์ในท้องถิ่นตน ทั้งในด้านคุณภาพ และรูปแบบ จนกลายเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว และสืบทอดต่อกันมาจากรุ่นหนึ่งไปสู่อีกรุ่นหนึ่ง เครื่องปั้นดินเผา จึงเป็นศิลปวัตถุอย่างหนึ่ง ที่สามารถบ่งบอกถึง พัฒนาการทางสังคมวัฒนธรรม รวมถึงเทคโนโลยี ของชนแต่ละเชื้อชาติ ได้เป็นอย่างดี 

    ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ หรือ ภาคอีสานของไทยนั้น เป็นแหล่งอารยธรรมเก่าแก่ มีร่องรอยการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์ และมีการผลิตเครื่องปั้นดินเผา มาเป็นเวลายาวนาน หลักฐานเกี่ยวกับ เครื่องปั้นดินเผาภาคอีสาน ที่เก่าแก่และสำคัญที่สุดก็คือ ที่แหล่งโบราณคดีบ้านเชียง อ.หนองหาน จ.อุดรธานี ซึ่งมีการค้นพบ เครื่องปั้นดินเผาเขียนสี ที่มีอายุเก่าแก่ถึงประมาณ 5600 ปี ปัจจุบันได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก นอกจากนั้น ยังมีการขุดพบเครื่องปั้นดินเผาโบราณ ในที่อื่นๆ  เช่น บริเวณทุ่งกุลาร้องไห้ ทุ่งสำริด จ.นครราชสีมา รวมถึงกลุ่มโนนชัย ในเขต จ.ขอนแก่นและมหาสารคาม เป็นต้น     

    สำหรับในยุคปัจจุบัน ภาคอีสาน ยังเป็นแหล่งผลิตเครื่องปั้นดินเผา ที่สำคัญแห่งหนึ่งของประเทศ ส่วนใหญ่เป็นผู้ผลิตรายเล็ก ผลิตสินค้าที่เน้นประโยชน์การใช้สอยเป็นหลัก เช่น หม้อน้ำ กระถางต้นไม้ แจกัน เป็นต้น แหล่งผลิตเครื่องปั้นดินเผาภาคอีสาน ที่ขึ้นชื่อเป็นที่รู้จักของคนทั่วไปทั้งในและต่างประเทศก็คือ เครื่องปั้นดินเผาบ้านด่านเกวียน อ. โชคชัย จ.นครราชสีมา นอกจากนั้นแล้ว ยังมีอีกหลายหมู่บ้าน ที่มีงานหัตถกรรม เครื่องปั้นดินเผาพื้นบ้าน ที่น่าสนใจและจัดเป็น สถานที่ท่องเที่ยวสำคัญ ของจังหวัด อาทิ บ้านโค้งสวรรค์ อ.เมือง จ.หนองบัวลำภู บ้านเชียงเครือ อ.เมือง จ.สกลนคร บ้านหม้อ อ.เมือง จ.มหาสารคาม เป็นต้น 

    ในโอกาสนี้ จึงใคร่ขอเชิญชวนผู้ฟัง ที่มีโอกาสเดินทางไปยังภาคอีสาน หากมีเวลาสักเล็กน้อย ท่านน่าจะลอง หาโอกาสเดินทางไปชม หมู่บ้านผลิตเครื่องปั้นดินเผา ในภาคอีสานดูบ้าง นอกจากท่านจะได้รับความรู้เกี่ยวกับการผลิต เครื่องปั้นดินเผาที่เกิดจากภูมิปัญญาท้องถิ่นแล้ว ท่านยังจะได้เห็นวิถีการดำเนินชีวิต แบบชนบทไทย ที่เริ่มหาดูได้ยากขึ้นทุกวันอีกด้วย และก่อนกลับบ้าน ท่านยังสามารถเลือกซื้อ ผลิตภัณฑ์เครื่องปั้นดินเผา คุณภาพดีราคาย่อมเยา เป็นของที่ระลึกติดไม้ติดมือ กลับไปฝากญาติสนิทมิตรสหาย เป็นการช่วยสนับสนุน งานหัตถกรรมพื้นบ้านไทย ประเภทนี้ ให้คงอยู่คู่เมืองไทยต่อไป ได้อีกทางหนึ่ง

 

เอกสารอ้างอิง

  • บรรษัทเงินทุนหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย, เครื่องปั้นดินเผาและเครื่องเคลือบกับพัฒนาการทางด้านเศรษฐกิจและสังคมของสยาม, 2528
  • การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย, ข้อมูลสถานที่ท่องเที่ยวในจังหวัดต่างๆ, http://www.tat.or.th

กลับไปหน้าแสดงรายการ